RAJEWICZ WITRYNA GENEALOGICZNA

		Nepomucena Rajewicz voto Piasecka * 1860 Gozdowo, † 1950 Kraków

        Nepomucena Piasecka z domu Rajewicz, praprawnuczka Tomasza Worsztynowicza, mieszkała w 1901 roku razem z mężem Marcelim Piaseckim, pięciorgiem dzieci i osimedziesięcioletnią matką Wiktorią Rajewicz z domu Olikowską we Wrześni. Do tego czasu w zaborze pruskim jedynym przedmiotem nauczanym w szkołach w języku polskim była religia. W dniu 20 maja 1901 roku władze szkolne przystąpiły do wprowadzenia w życie rozporządzenia o wydaniu dzieciom niemieckich katechizmów i rozpoczęcia nauki religii w języku niemieckim.

Fragmenty książki „Ulica dzieci wrzesińskich“

   Prośbą i groźbą nauczyciele usiłowali zmusić dzieci do przyjęcia niemieckich katechizmów.... Odpowiadały wszystkie tak samo: – Jesteśmy Polakami i nie będziemy na religii odpowiadać po niemiecku.

     Nepomucena Piasecka, żona murarza, matka pięciorga dzieci, zamieszakała blisko budynku szkolnego, spojrzała na zegarek: Jest już w pół do drugiej, a córki jak nie widać, tak nie widać. Zawsze wracała punktualnie. Cóż więc mogło stać się dzisiaj?... Wyjrzała przez okno. Na widok sporej gromadki ludzi, zebranych przed szkolną bramą, zamarło w niej serce. – Wypadek? Nieszczęście?! Tak jak stała, w fartuchu kuchennym, w chodakach wybiegła na ulicę, śpiesząc ku szkole. Po drodze spotkała Stefę Janiszewską. Dziewczynka zanosiła się od płaczu.

     Skoro budynek szkolny zaczęły znowu opuszczać zbite dzieci, tłum, zgromadzony na ulicy, zawrzał ponownie. Przypuszczono szturm do zamknętej bramy szkolnej, która zatrzeszczała niepokojąco i uległa przemocy. Do sieni wtargnęła gromada ludzi z Nepomuceną Piasecką na czele. Murarzowa szła naprzeciw Winterowi jak furia. Przed chwilą  właśnie wypuszczono pobitego Jerszyńskiego... Wygląd jego dobitnie świadczył o okrucieństwie nauczycieli: chłopiec ledwie mógł iść. Widok ten był przysłowiową oliwą, dolaną do ognia.
– Zbóje!– krzyczała Piasecka.– Zapłacicie nam za wszystko, mordercy! .... – Katy naszych dzieci! My wam tego nie podarujemy. Suchej gałęzi dla was jeszcze szkoda! ja bym was siekierą ...

   Winter zrozumiał, że tak prostą kobietę o spracowanych rękach niełatwo zastraszyć. A za nią stała gromada, cały tłum ludzi takich jak ona.

     [Na procesie w Gnieźnie] „W imieniu króla“ zapadł wyrok: oskarżoną Piasecką skazano na dwa i pół roku więzienia. ... Z pogodnym obliczem i powagą i zadziwiającym spokojem przyjęli wszyscy oskarżeni wyrok, nawet najciężej ukarana poczciwa Piasecka, dotąd nigdy nie karana, nie uroniła łzy“ (Dziennik Poznański 22.XI.1901).... Obrońcy skazanych wnieśli apelację od wyroku do instancji wyższej, jaką stanowił Sąd Rzeszy w Lipsku.

   W kilka dni zaledwie po ogłoszeniu wyroku 22 listopada, na łamach krakowskiego „Czasu“ zabrał głos Henryk Sienkiewicz. Piętnując prześladowania dzieci wrzesińskich, pisarz wzywał społeczeństwo do ofiar na rzecz skazanych w procesie gnieźnieńskim.

   Maria Konopnicka ogłosiła na łamach czasopisma „Przodownica“ wiersz o Wrześni.... Ze wzruszeniem czytelnicy powtarzali jego strofy:

     Większość skazanych siedziała w więzieniu. Piasecka i Bednarowiczowa z niemałym trudem – ze względu ma stan zdrowia – otrzymały zezwolenie na pobyt w domu do czasu otrzymania wyroku z Lipska.... Piasecką wezwano do więzienia na dzień 25 maja 1902. Nie stawiła się jednak i otrzymawszy z Komitetu Pomocy trzysta marek, uciekła z Wrześni. Nie znała języka niemieckiego, podróż nastręczała jej więc liczne trudności. Działający w porozumieniu z Komitetem Ignacy Janicki pomógł jej przedostać się za granicę. Obydwoje furmanką wyjechali do Miłosławia, stąd zaś koleją przez Jarocin, Kluczbork, Katowice, Oświęcim, Kraków do Lwowa.  [We Lwowie] Miejscowe społeczeństwo pośpieszyło Piaseckiej natychmiast z pomocą. Otoczono ją serdeczną opieką. Wkrótce otrzymała mieszkanie oraz pomieszczenie na pralnię, jak również pomoc finansową. Wiadomość o przybyciu do Lwowa jednej z ofiar procesu gnieźnieńskiego spowodowała tak liczny napływ klientów do nowo otwartej pralni, że już w pierwszym tygodniu pracy na nowym miejscu Piasecka zatrudniła cztery pomocnice, a wkrótce potem – osiem.

W czerwcu przyjechał na stałe z Wrześni jej mąż z dziećmi. We wrześniu tego roku podczas jubileuszu Konopnickiej, wrzesińska wyrobnica stanęła przed poetką z podziękowaniem za obronę.

Nepomucena mieszkała po II wojnie światowej w Krakowie u swych synów. Zmarła w 1950 roku i została pochowana na cmentarzu wojskowym przy ulicy Prandoty. Na stronie „Cmentarz wojskowy“ czytamy:

Z epoką zaborów wiąże się też prosta płyta nagrobna w kwaterze 2, rząd 10, grób 2. Nepomucena Piasecka (1860-1950), żona murarza z Wrześni, nie była ani uczestniczką powstania, ani wojskowym. Była natomiast matką pięciorga dzieci, uczestniczących w 1901 r. w strajku szkolnym we Wrześni, i to w ich obronie rzuciła się na uzbrojonych pruskich żandarmów. Uwięziona, po licznych interwencjach zwolniona za kaucją, na "lewych papierach" przedostała się do zaboru austriackiego, gdzie zamieszkała z rodziną we Lwowie. Ostatnie lata upłynęły jej w Krakowie. Jej niebanalna sylwetka wciąż czeka na swego autora.

Literatura i linki:
1. Monika Warneńska: Ulica dzieci wrzesińskich. Krajowa Agewncja Wydawnicza 1983. s. 94, tabl. 8
2. Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich lub http://www.wrzesnia.pl/ : kultura
3. Cmentarz wojskowy przy ul. Prandoty w Krakowie http://miasta.gazeta.pl/krakow/1,53181,4623098.html
4. Dzieci wrzesińskie w obronie mowy ojczystej http://wrzesnia.w.interia.pl/historia/strajk.htm
5. Strajk dzieci we Wrześni w 1901 roku http://www.sdw.icpnet.pl/historia.html

Aktualizacja: maj 2008	Napisz do Edwarda		Kodowanie: Unikodo UTF-8
Aktualigo: majo 2008	Bonvolu skribi al Eduardo		© ETW 2005